Key Takeaways
- ‘Rich Man Game เส้นทางเศรษฐี’ คือบอร์ดเกมจำลองเส้นทางการเงินของคนวัยเริ่มทำงาน ผู้เล่นเริ่มต้นจากจุดเดียวกันในฐานะ First Jobber และค่อยๆ สร้างตัวผ่านการตัดสินใจด้านรายได้ การใช้จ่าย และภาษี
- ความแตกต่างของเกมนี้คือไม่ได้โฟกัสแค่ ‘ต้องรวยกว่าคนอื่นให้ได้’ แต่เน้นการบริหารการเงินและภาษีอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อสะท้อนชีวิตจริงในระบบเศรษฐกิจยุคใหม่
- จุดเริ่มต้นของเกมมาจากความตั้งใจของกรมสรรพากรที่จะพัฒนาสื่อการเรียนรู้ด้านภาษี โดยมี Wizards of Learning เป็นผู้ออกแบบ โดยได้รับคำปรึกษาจาก ผศ.ดร.ยุทธนา ศรีสวัสดิ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี
- โครงสร้างเกมอิงตามไทม์ไลน์ภาษีจริงเพื่อช่วยให้ผู้เล่นเข้าใจวงจรภาษีได้อย่างเป็นรูปธรรม
- นอกจากการแข่งขันเพื่อความมั่งคั่ง เกมยังเน้นสื่อสารให้ผู้เล่นเข้าใจว่า การตัดสินใจทางการเงินของแต่ละคนมีผลต่อทั้งตัวเองและภาพรวมของสังคม
เกี่ยวกับเกม
About
เดาได้ไม่ยากจากชื่อเกม ‘Rich Man Game เส้นทางเศรษฐี’ นี่คือบอร์ดเกมแนวแข่งกันรวยทำนองเดียวกับเกมเศรษฐี (Monopoly) แต่ความพิเศษคือเกมนี้เลือกจำลองเส้นทางของคนวัยหนุ่มสาวที่กำลังก้าวเข้าสู่โลกการทำงาน ผู้เล่นทุกคนจะเริ่มต้นจากจุดเดียวกันในฐานะ First Jobber ที่เพิ่งเริ่มสร้างตัว เซ็ตติ้งเกมส่วนนี้ได้รับแรงบันดาลใจมาจากวงจรชีวิตจริงๆ ของประชากรโลกสมัยใหม่ ซึ่งล้วนต้องเข้าไปข้องเกี่ยวกับเรื่องการเงิน การลงทุน และภาษี มากขึ้นเมื่อกลายมาเป็นฟันเฟืองของระบบเศรษฐกิจอย่างเต็มตัว
Rich Man Game เน้นใช้ทั้งทักษะการตัดสินใจและทักษะการวางกลยุทธ์การเงิน นอกจากการสร้างรายได้และพัฒนาคุณภาพชีวิตแล้ว เป้าหมายของเกมคือการบริหารทรัพย์สินและภาษีให้มีประสิทธิภาพมากที่สุด เพื่อก้าวสู่ความมั่งคั่งภายในระยะเวลาจบเกม ซึ่งเท่ากับประมาณ 4 ปี
ในปี 2020 ช่วงที่ทีม WoL กำลังออกแบบเกม เป็นช่วงเวลาคาบเกี่ยวกับสถานการณ์การระบาดของโควิด-19 รูปแบบการทำงานของผู้คนเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญในช่วงนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การมาถึงของเศรษฐกิจฟรีแลนซ์ ผู้คนจำนวนมากเริ่มออกจากระบบงานประจำ บ้างก็ทำงานหลายทางควบคู่กันไป จึงเริ่มเกิดบทสนทนาเรื่องรูปแบบการจัดการรายได้และภาษีที่ต่างไปจากเดิมตามมา
เพื่อสะท้อนภูมิทัศน์ทางเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไปนี้ ผู้เล่นในเกมจะสามารถจับสลากสุ่มเส้นทางอาชีพได้ 3 ประเภทด้วยกัน ได้แก่
- งานประจำ
- ฟรีแลนซ์
- ค้าขาย
แต่ละเส้นทางมีทั้งโอกาสและความเสี่ยงแตกต่างกัน นอกจากนี้ ในขณะที่เล่นผู้เล่นยังต้องเผชิญกับสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในแต่ละปีซึ่งอาจส่งผลต่อรายได้ เช่น โรคระบาด โอกาสพัฒนาทักษะ หรือโอกาสในการทำงาน และทุกการตัดสินใจในแต่ละช่วงของเกมล้วนมีผลต่อความก้าวหน้าในระยะยาว
นอกจากการสร้างรายได้และบริหารค่าใช้จ่ายแล้ว เกมยังสะท้อนบทบาทของภาษีในระบบเศรษฐกิจ ผู้เล่นทุกคนต้องจ่ายภาษีตามรายได้ของตน และเงินภาษีเหล่านี้จะถูกนำไปใช้แก้ไขสถานการณ์และปัญหาที่เกิดขึ้นในประเทศตลอดการเล่น เกมจึงไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันเพื่อความร่ำรวยเท่านั้น แต่ยังชี้ชวนให้ผู้เล่นทำความเข้าใจความสำคัญของภาษี โดยเชื่อมโยงชีวิตของประชาชนกับการพัฒนาสังคมโดยรวม
ที่มา
Background
ในปี 2020 กองบริหารภาษีธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็ก กรมสรรพากร มีแนวคิดและความต้องการที่จะผลิตสื่อการเรียนรู้ด้านภาษีขึ้น เพื่อนำมาใช้ในการฝึกอบรมตามสำนักงานสรรพากรศูนย์ต่างๆ ทั่วประเทศ ทีม Wizards of Learning ในฐานะผู้ออกแบบสื่อการเรียนรู้ จึงได้รับการติดต่อให้เข้ามาพัฒนาเกม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเป็นเนื้อหาเกี่ยวข้องกับการเงินและภาษีอากรซึ่งมีความเฉพาะทางสูง เราจึงจำเป็นต้องอาศัยองค์ความรู้เพิ่มเติมจากผู้เชี่ยวชาญ
บทบาทดังกล่าวถูกเติมเต็มโดย ผศ.ดร.ยุทธนา ศรีสวัสดิ์ หรือ ‘อาจารย์มิก’ ซีอีโอผู้ก่อตั้งแอปพลิเคชันคำนวณภาษี iTAX นักวิชาการด้านกฎหมายภาษีอากร และรองคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม Rich Man Game เกิดขึ้นได้ส่วนหนึ่งเพราะเขาเข้ามามีส่วนสำคัญในการให้คำปรึกษาเรื่องแนวทางการสื่อสาร ด้วยความสนใจในประเด็นการจัดเก็บและการใช้จ่ายภาษีของรัฐ ประกอบกับความเชี่ยวชาญเชิงวิชาการของอาจารย์มิก ประเด็นเหล่านี้จึงถูกสอดแทรกเอาไว้ในเกมด้วย
แก่นของเกม
Key Messages
หนึ่ง Pain Point ที่ทุกคนในทีม WoL ได้รับการย้ำเตือนอยู่เสมอคือภาพจำที่คนทั่วไปมีต่อภาษี นั่นคือเข้าใจยาก ซับซ้อน และไกลตัว โดยเฉพาะในสายตาของผู้มีรายได้ไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษี ฉะนั้น โจทย์แรกที่อยู่ในใจเราคือ จะสื่อสารเรื่องภาษีอย่างไรให้น่าค้นหา นำมาสู่ที่มาของไอเดียที่จะใช้โครงสร้างเกมเป็นเกมเศรษฐี ซึ่งเป็น ‘ทางเข้า’ ที่น่าดึงดูดใจกว่ามาก เมื่อเทียบกับการสร้างเกมสอนคำนวณภาษีไปเลยแบบทื่อๆ
โจทย์อีกข้อที่ทีม WoL ได้รับจากทางกรมสรรพากรโดยตรง คือการนำเสนอบทบาทของเงินภาษีในประเทศไทย เมสเซจหลักที่เราหวังว่าผู้เล่นจะได้รับหลังเล่นเกมจบ คือเงินภาษีถูกนำไปใช้จ่ายเพื่อดูแลความเป็นอยู่ของประชาชนและทำให้ประเทศดีขึ้นจริง ผ่านวิธีการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น
- มาตรการช่วยเหลือในช่วงโรคระบาด
- โครงการอุดหนุนเกษตรกรเมื่อเกิดภัยแล้ง
- สวัสดิการอินเทอร์เน็ตฟรีถ้วนหน้า
ฯลฯ
โดยการจัดสรรงบไปใช้กับโครงการเหล่านี้จะเกิดขึ้นล้อไปกับ ‘การ์ดสถานการณ์’ ที่จั่วได้ในแต่ละปี ที่สำคัญคือจะดำเนินการสำเร็จหรือไม่สำเร็จก็ขึ้นอยู่กับปริมาณเงินภาษีคงคลังที่จัดเก็บมาจากผู้เล่นด้วย หากปริมาณเงินมีอยู่ไม่พอจะไม่สามารถดำเนินการได้ ซึ่งก็จะส่งผลกระทบกับผู้เล่นแต่ละคนแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับสายอาชีพ
โครงสร้างและการออกแบบเกม
Game Design and Structure
เนื่องจากเป็นเกมที่มีวัยทำงานเป็นกลุ่มเป้าหมาย จึงกำหนดสไตล์อาร์ตเวิร์กให้เน้นความมินิมอล เพื่อสร้างความรู้สึกถึงความเรียบง่าย คุ้นเคย ไม่ซับซ้อน ในด้านวิชวล ทีม WoL ได้ อาทิตยา อาศนะ มาออกแบบตัวละคร และกรัณยกฤษฎ ภาวิศกุล มาออกแบบการ์ดและธนบัตร
ดังที่กล่าวถึงไปแล้วข้างต้น ผู้เล่นจะสามารถเลือกประกอบอาชีพได้สูงสุด 2 อย่าง จาก 3 รูปแบบอาชีพที่เกมมีให้ โดยได้ตามความเหมาะสมกับทักษะที่ตนเองมี แน่นอน แต่ละอาชีพมาพร้อมเงื่อนไขด้านรายได้ รายจ่าย และภาระทางภาษีที่แตกต่างกัน ส่งผลให้ผู้เล่นต้องปรับกลยุทธ์ให้เข้ากับเส้นทางอาชีพของตนเอง เช่น การเลือกเก็บ ‘การ์ดทักษะ’ หรือการขยับ ‘หมากรายได้’ ในจังหวะที่เหมาะสม ไม่ช้าไม่เร็วเกินไป
ในเชิงโครงสร้าง เกมถูกออกแบบให้สอดคล้องกับไทม์ไลน์ทางภาษีในชีวิตจริง เพื่อสร้างความเข้าใจเชิงระบบให้กับผู้เล่น เช่น
- เดือนเมษายน-พฤศจิกายน: ใช้จ่ายและวางแผนการเงิน
- เดือนธันวาคม: ใช้สิทธิ์ลดหย่อนภายในสิ้นปี
- เดือนมกราคม-มีนาคม (ปีถัดไป): ยื่นและชำระภาษี
โครงสร้างลักษณะนี้ช่วยให้ผู้เล่นมองเห็นภาพรวมของวงจรภาษีได้อย่างเป็นรูปธรรม แม้จะมีตารางคำนวณภาษีให้ใช้ทดลองคำนวณระหว่างเกมด้วย แต่ไม่ได้มีกฎบังคับให้ผู้เล่นทุกคนต้องคำนวณอย่างเคร่งครัด เพื่อคงความลื่นไหลไปพร้อมๆ กับลดแรงต้านด้านทัศนคติต่อความรู้ด้านภาษีของผู้เล่น
บทเรียนและผลกระทบ
Learning and Impact
มีการนำ Rich Man Game ไปทดลองเล่นในหลากหลายบริบท แม้จะยังไม่ได้มีการวิจัยเชิงลึก แต่ทีม WoL ได้เรียนรู้ know-how ว่าด้วยการจัดกิจกรรมด้วยบอร์ดเกมหลายข้อ จากการสังเกตการณ์และบันทึกผลจากการเล่น
ประการแรก ความยาวของเกมที่ประมาณ 40 นาที กลายเป็นทั้งจุดเด่นและข้อจำกัดในบริบทของการออกบูธ เกมสามารถรองรับการทดลองเล่นได้เพียง 2-3 รอบต่อการออกบูธหนึ่งครั้ง ทำให้เข้าถึงผู้เล่นได้จำกัด ต่างกับ session เฉพาะอย่างเวิร์กช็อปด้านการเงินและภาษี ซึ่งนำผู้เล่นกลุ่มตัวอย่างที่มีความสนใจในหัวข้อนี้อยู่แล้วมาร่วมการทดลอง
อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ไม่กล่าวถึงไม่ได้คือช่วงวัยของผู้เล่น แม้เกมมีกลุ่มเป้าหมายหลักเป็นผู้ใหญ่ แต่ผู้เล่นวัยเด็กตอบสนองต่อเกมอย่างเป็นธรรมชาติกว่าอย่างมีนัยสำคัญ เช่น แสดงความตื่นเต้นที่สามารถสร้างรายได้ หรือเปิดใจลองผิดลองถูกไปกับผู้บรรยายเกม แน่นอนว่าเด็กๆ อาจมีแรงต้านบ้างเล็กน้อยเมื่อเจอกติกาที่ซับซ้อน แต่วิธีที่ได้ผลชะงัดคือให้ลดการอธิบายลง แล้วเน้นการเรียนรู้ผ่านการลองเล่น หรือ ‘learning by doing’
ในขณะที่ผู้เล่นวัยผู้ใหญ่ซึ่งเป็นผู้เล่นกลุ่มเป้าหมากลับมีแนวโน้มจะใช้เวลามากกว่าในการปรับตัวเข้ากับเกม ปัจจัยหลักคือธรรมชาติของวัยที่กลัวทำผิดกติกาหรือกลัวตัดสินใจพลาดมากกว่าเด็กๆ ดังนั้น เมื่อทดลองเล่นกับผู้ใหญ่ ทีมจึงต้องอาศัยวิธีอธิบายประกอบการเล่นแต่ละขั้นตอนควบคู่ไปด้วยเป็นระยะ
คุณค่าในระยะยาว
Long-term Value
ความน่าสนใจอีกประการของกระบวนการผลิตครั้งนี้ คือ เรื่องของกระดาษที่ทีมเราเลือกใช้ Rich Man Game ถือเป็นหนึ่งในบอร์ดเกมสัญชาติไทยเกมแรกๆ ที่เลือกพิมพ์ด้วย ‘กระดาษลินิน’ ซึ่งในช่วงปี 2020 ที่กำลังดำเนินการผลิตนั้น เป็นวัสดุยังไม่แพร่หลายในอุตสาหกรรมโรงพิมพ์ของไทยนัก
แม้ระหว่างทางจะพบกับข้อจำกัดและอุปสรรคเล็กๆ น้อยๆ แต่เมื่อหาทางออกให้สามารถใช้วัสดุที่ตั้งใจเอาไว้ได้ การทดลองครั้งนั้นไม่เพียงยกระดับคุณภาพประสบการณ์ในการเล่นเกม Rich Man Game แต่ยังสะท้อนถึงความตั้งใจของทีมในการผลักดันมาตรฐานและความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในการผลิตสื่อการเรียนรู้
วิธีเล่น Richman Game YouTube: วิธีเล่น Richman Game – เส้นทางเศรษฐี How to Play
No Comments